Decyzja o odejściu z pracy zwykle wiąże się nie tylko z nową ofertą, lecz także z pytaniem, kiedy naprawdę można przestać pracować i jak poprawnie przekazać dokument pracodawcy. Wypowiedzenie umowy o pracę przez pracownika wymaga zachowania kilku prostych, ale ważnych zasad dotyczących formy, terminów, okresu wypowiedzenia i rozliczenia urlopu. Poniżej pokazuję, jak przejść przez tę procedurę bez niepotrzebnych błędów.
Najważniejsze zasady odejścia z pracy na własne wypowiedzenie
- Pracodawca nie musi zaakceptować wypowiedzenia, ponieważ jest to jednostronne oświadczenie pracownika.
- Okres wypowiedzenia wynosi od 3 dni roboczych do 3 miesięcy, zależnie od rodzaju umowy i stażu.
- Przy zwykłym wypowiedzeniu pracownik nie musi podawać przyczyny odejścia.
- Najbezpieczniej złożyć dokument na piśmie z podpisem i zachować potwierdzenie doręczenia.
- Urlop w okresie wypowiedzenia nie rozpoczyna się automatycznie. O jego terminie decyduje pracodawca, a za niewykorzystaną część może przysługiwać ekwiwalent pieniężny.
Na czym polega odejście z pracy za wypowiedzeniem
Pracownik może rozwiązać umowę za wypowiedzeniem niezależnie od tego, czy zawarł ją na czas określony, nieokreślony czy próbny. Jest to jednostronne oświadczenie woli, więc zgoda pracodawcy nie jest potrzebna. Firma może potwierdzić odbiór dokumentu, ale nie może skutecznie „odrzucić” prawidłowo złożonego wypowiedzenia.
Okres wypowiedzenia nie oznacza, że umowa kończy się w dniu przekazania pisma. Stosunek pracy trwa do upływu właściwego terminu, a pracownik co do zasady nadal wykonuje swoje obowiązki i zachowuje prawo do wynagrodzenia. Z mojego punktu widzenia właśnie ten fragment najczęściej powoduje nieporozumienia, bo wiele osób myli wypowiedzenie z natychmiastowym odejściem.
Wypowiedzenie, porozumienie i rozwiązanie natychmiastowe
Jeżeli zależy Ci na konkretnej, wcześniejszej dacie odejścia, możesz zaproponować porozumienie stron. W tym trybie pracodawca musi jednak wyrazić zgodę, a strony mogą ustalić praktycznie dowolny termin zakończenia zatrudnienia. Samo wypowiedzenie jest pewniejsze, ale wiąże się z zachowaniem ustawowego okresu.
Istnieje też rozwiązanie umowy bez zachowania okresu wypowiedzenia. Pracownik może skorzystać z niego tylko w wyjątkowych sytuacjach przewidzianych w Kodeksie pracy, na przykład przy ciężkim naruszeniu podstawowych obowiązków przez pracodawcę albo wtedy, gdy lekarz stwierdzi szkodliwy wpływ pracy na zdrowie, a pracodawca nie przeniesie pracownika do innej pracy. Nie traktowałbym tego trybu jako zwykłego sposobu na szybszą zmianę zatrudnienia.
Jak długi jest okres wypowiedzenia
W przypadku umowy na czas określony i nieokreślony długość wypowiedzenia zależy przede wszystkim od łącznego stażu u danego pracodawcy. Wlicza się do niego wcześniejsze umowy z tym samym pracodawcą, a w określonych przypadkach także zatrudnienie u poprzednika prawnego zakładu pracy.
| Rodzaj umowy | Staż lub długość umowy | Okres wypowiedzenia |
|---|---|---|
| Umowa na okres próbny | Do 2 tygodni | 3 dni robocze |
| Umowa na okres próbny | Dłużej niż 2 tygodnie | 1 tydzień |
| Umowa na okres próbny | 3 miesiące | 2 tygodnie |
| Umowa na czas określony lub nieokreślony | Mniej niż 6 miesięcy zatrudnienia | 2 tygodnie |
| Umowa na czas określony lub nieokreślony | Co najmniej 6 miesięcy, ale mniej niż 3 lata | 1 miesiąc |
| Umowa na czas określony lub nieokreślony | Co najmniej 3 lata | 3 miesiące |
Okres liczony w miesiącach kończy się w ostatnim dniu miesiąca. Jeżeli miesięczne wypowiedzenie złożysz 10 maja, umowa zakończy się 30 czerwca. Przy trzech miesiącach zakończyłaby się 31 sierpnia. Okresy liczone w tygodniach kończą się w sobotę.
Trzeba też uważać na staż, który upływa w trakcie wypowiedzenia. Jeżeli w dniu rozwiązania umowy osiągniesz próg sześciu miesięcy albo trzech lat zatrudnienia, okres wypowiedzenia może zostać ustalony według dłuższego przedziału. Dlatego przed wpisaniem daty końcowej najlepiej sprawdzić nie tylko dzień złożenia pisma, ale również staż do dnia rozwiązania umowy.
Jak napisać i doręczyć wypowiedzenie
Dokument powinien mieć formę pisemną. Najprostsze rozwiązanie to przygotowanie dwóch identycznych egzemplarzy, podpisanie ich własnoręcznie i przekazanie jednego pracodawcy. Na swojej kopii poproś o datę, podpis i adnotację potwierdzającą odbiór.
Jeżeli nie możesz dostarczyć pisma osobiście, wyślij je przesyłką, która pozwoli ustalić datę doręczenia. Zwykły e-mail bez odpowiedniego podpisu elektronicznego jest rozwiązaniem ryzykownym, dlatego nie powinien być jedyną formą przekazania wypowiedzenia. Przy pracy zdalnej bezpieczną alternatywą może być dokument elektroniczny opatrzony kwalifikowanym podpisem elektronicznym.
Co powinno znaleźć się w dokumencie
- miejscowość i datę sporządzenia pisma,
- dane pracownika i pracodawcy,
- jasne oświadczenie o rozwiązaniu umowy za wypowiedzeniem,
- datę zawarcia umowy albo inne oznaczenie pozwalające ją zidentyfikować,
- własnoręczny podpis pracownika.
Przy zwykłym wypowiedzeniu składanym przez pracownika nie trzeba podawać powodu odejścia. Można dopisać, że wypowiedzenie następuje z zachowaniem obowiązującego okresu wypowiedzenia, ale nie ma potrzeby uzasadniać decyzji zmianą pracy, sytuacją rodzinną czy niezadowoleniem z warunków zatrudnienia.
Prosty wzór treści
„Niniejszym wypowiadam umowę o pracę zawartą dnia [data] pomiędzy mną a [nazwa pracodawcy], z zachowaniem obowiązującego okresu wypowiedzenia. Umowa rozwiąże się z upływem tego okresu.”
Nie wpisuj daty końcowej bez sprawdzenia, czy została prawidłowo obliczona. Jeżeli podasz błędny dzień, nie musi to oznaczać nieważności wypowiedzenia, ale może wywołać niepotrzebny spór. W praktyce bezpieczniej wskazać rodzaj okresu, a datę potraktować jako dodatkową informację.
Co dzieje się w czasie wypowiedzenia
Do ostatniego dnia zatrudnienia pracownik pozostaje związany umową. Oznacza to obowiązek wykonywania pracy zgodnie z grafikiem, chyba że pracodawca zwolni go z obowiązku świadczenia pracy albo strony ustalą inne rozwiązanie. Zwolnienie z pracy przez pracodawcę nie oznacza utraty wynagrodzenia za okres, na który zostało udzielone.
Możesz złożyć wniosek o urlop wypoczynkowy, ale sam fakt wypowiedzenia nie powoduje automatycznego rozpoczęcia urlopu. Jeżeli pracodawca udzieli urlopu, wykorzystasz go w czasie wypowiedzenia. Za niewykorzystane dni, których nie da się już udzielić, co do zasady przysługuje ekwiwalent pieniężny.
Popularne nieporozumienie dotyczy dni wolnych na poszukiwanie pracy. Płatne zwolnienie w wymiarze 2 albo 3 dni roboczych przysługuje wtedy, gdy to pracodawca wypowiedział umowę. Jeśli wypowiedzenie złożyłeś samodzielnie, przepisy nie dają automatycznie takiego uprawnienia.
Choroba lub inna usprawiedliwiona nieobecność nie oznacza zwykle, że złożone przez pracownika wypowiedzenie przestaje działać. Ochrona przed wypowiedzeniem w czasie choroby dotyczy przede wszystkim działań pracodawcy. Jeżeli masz wątpliwości co do konkretnej sytuacji, zwłaszcza gdy nieobecność łączy się z ciążą, urlopem rodzicielskim albo szczególną ochroną zatrudnienia, nie opieraj decyzji wyłącznie na ogólnym wzorze.
Kiedy można odejść bez okresu wypowiedzenia
Rozwiązanie umowy przez pracownika bez wypowiedzenia wymaga wskazania konkretnej podstawy prawnej i faktycznej. Jedną z najważniejszych przesłanek jest ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków wobec pracownika, na przykład poważne i zawinione niewypłacanie wynagrodzenia. Nie każda niedogodność w pracy ani pojedyncze opóźnienie automatycznie uzasadnia taki tryb.
Drugą sytuacją jest orzeczenie lekarskie stwierdzające szkodliwy wpływ wykonywanej pracy na zdrowie, gdy pracodawca nie przeniesie pracownika w wyznaczonym terminie do odpowiedniej pracy. Oświadczenie trzeba złożyć na piśmie i wskazać przyczynę. Przy rozwiązaniu z powodu ciężkiego naruszenia obowiązków obowiązuje również miesięczny termin liczony od uzyskania wiadomości o okoliczności uzasadniającej odejście.
Jeżeli tryb natychmiastowy okaże się uzasadniony, pracownik może mieć prawo do odszkodowania odpowiadającego wynagrodzeniu za okres wypowiedzenia. Jeżeli jednak przyczyna zostanie zakwestionowana, sprawa może trafić do sądu, a pracodawca może dochodzić własnych roszczeń. Dlatego przed takim krokiem warto zgromadzić dokumenty, potwierdzenia przelewów, korespondencję i inne dowody.
Przeczytaj również: Badanie kontrolne po chorobie - Kiedy i jak wrócić do pracy?
Przypadki szczególne
Pracownik może mieć także szczególne uprawnienie w związku z przejściem zakładu pracy na innego pracodawcę. W określonym terminie może wtedy rozwiązać stosunek pracy za siedmiodniowym uprzedzeniem. To odrębna procedura, której nie należy mylić ze standardowym okresem wypowiedzenia.
Osoby zatrudnione w oświacie powinny sprawdzić, czy ich stosunek pracy podlega wyłącznie Kodeksowi pracy. Karta Nauczyciela przewiduje szczególne zasady dla części nauczycieli, zwłaszcza zatrudnionych na podstawie mianowania. W zależności od podstawy zatrudnienia znaczenie może mieć koniec roku szkolnego oraz trzymiesięczny termin, dlatego nauczyciel powinien najpierw ustalić, jaki dokładnie status ma jego zatrudnienie.
Najczęstsze błędy przy składaniu wypowiedzenia
- Brak potwierdzenia doręczenia - samo przygotowanie dokumentu nie wystarczy, jeśli później trudno udowodnić, kiedy pracodawca go otrzymał.
- Przekazanie informacji ustnie - rozmowa z przełożonym może być uprzejmym początkiem, ale nie zastępuje bezpiecznego pisma.
- Samowolne skrócenie okresu - nie można po prostu przestać przychodzić do pracy, bo znalazło się nowe zatrudnienie.
- Pomylenie wypowiedzenia z porozumieniem - porozumienie wymaga zgody obu stron, natomiast wypowiedzenie działa jednostronnie.
- Założenie, że wypowiedzenie można łatwo cofnąć - po doręczeniu dokumentu jego wycofanie co do zasady wymaga zgody pracodawcy.
- Nieuwzględnienie urlopu i dokumentów końcowych - przed ostatnim dniem pracy warto ustalić rozliczenie urlopu, wynagrodzenia i odbiór świadectwa pracy.
Świadectwo pracy powinno zostać wydane w dniu ustania zatrudnienia, jeżeli pracodawca nie planuje zawarcia z pracownikiem kolejnej umowy w ciągu 7 dni. Warto też zachować kopię wypowiedzenia, potwierdzenie jego odbioru, ostatnie paski wynagrodzeń oraz dokumenty dotyczące urlopu. Taki porządek oszczędza stres, gdy po czasie trzeba wyjaśnić staż pracy albo rozliczyć świadczenia.
Ostatni dzień pracy warto zaplanować z wyprzedzeniem
Najbezpieczniejszy schemat jest prosty: sprawdź rodzaj umowy i staż, policz termin, przygotuj podpisane pismo, doręcz je w sposób możliwy do udowodnienia, a potem ustal z pracodawcą urlop i przekazanie obowiązków. Nie musisz tłumaczyć swojej decyzji, ale powinieneś dopilnować formalności.
Jeżeli odchodzisz do nowej szkoły, firmy albo rozpoczynasz własną działalność, zaplanuj kilka dni na uporządkowanie dokumentów i sprawdzenie zakazu konkurencji lub innych zapisów umowy. Dobrze złożone wypowiedzenie kończy zatrudnienie w przewidywalny sposób i pozwala rozpocząć kolejny etap bez problemów, które wynikają wyłącznie z pośpiechu.
