Okres wypowiedzenia umowy bezterminowej - Jak liczyć, by nie stracić?

Rozwiązanie umowy bezterminowej rzadko jest tylko formalnością. Liczy się to, ile trwa okres wypowiedzenia, od kiedy zaczyna biec i jakie obowiązki zostają po obu stronach aż do ostatniego dnia pracy. W Polsce okres wypowiedzenia umowy o pracę na czas nieokreślony zależy przede wszystkim od stażu u danego pracodawcy, ale w praktyce równie ważne są wyjątki, które zmieniają datę zakończenia pracy albo pozwalają odejść szybciej. Ten tekst porządkuje te zasady tak, żeby dało się z nich skorzystać bez zgadywania.

Jakie terminy obowiązują przy umowie na czas nieokreślony

Tu nie ma uznaniowości. Długość terminu zależy od stażu u tego pracodawcy, a nie od tego, czy pracę kończy nauczyciel, pracownik administracji czy ktoś z zupełnie innej branży. W praktyce oznacza to tylko trzy warianty.

Najczęściej właśnie tutaj pojawia się pierwsza pułapka: ktoś patrzy na ogólny staż pracy, a powinien sprawdzić staż u konkretnego pracodawcy. Ja w takich sprawach zawsze polecam zacząć od daty zatrudnienia i dopiero potem planować kolejny krok zawodowy. To szczególnie ważne, gdy zależy Ci na przejściu do nowej szkoły, przedszkola albo innej placówki w konkretnym terminie. Z samą długością terminu wszystko staje się prostsze, ale dopiero liczenie dat pokazuje, kiedy naprawdę kończy się zatrudnienie.

Jak liczy się termin i kiedy umowa naprawdę się kończy

To punkt, w którym najłatwiej o błąd. Jak podaje PIP, okres wypowiedzenia obejmujący tydzień lub miesiąc, albo ich wielokrotność, kończy się odpowiednio w sobotę lub w ostatnim dniu miesiąca. W praktyce oznacza to, że nie liczy się po prostu 14, 30 czy 90 dni „od jutra”.

• 2 tygodnie kończą się zawsze w sobotę.
• 1 miesiąc kończy się w ostatnim dniu kalendarzowego miesiąca.
• 3 miesiące kończą się w ostatnim dniu kalendarzowego miesiąca.
• Liczy się moment, w którym drugiej stronie skutecznie doręczono oświadczenie, a nie sam dzień, w którym je napisano.
• Jeśli w trakcie biegu terminu przekroczysz próg 6 miesięcy albo 3 lat zatrudnienia, długość wypowiedzenia może się zmienić zgodnie z datą rozwiązania umowy.

To ostatnie bywa zaskoczeniem. W praktyce widziałam niejedną sytuację, w której ktoś zakładał 2-tygodniowy termin, a po doliczeniu daty końcowej okazywało się, że trzeba przejść na dłuższy wariant. Przy planowaniu odejścia z pracy naprawdę warto więc patrzeć nie tylko na dzień złożenia pisma, ale też na dzień, w którym umowa ma się zakończyć. Gdy termin jest już policzony, trzeba jeszcze dopilnować formalności po obu stronach.

Kto i w jakiej formie może wypowiedzieć umowę

Z wypowiedzenia może skorzystać każda ze stron, ale formalności nie są symetryczne. Oświadczenie powinno być złożone na piśmie, a przyczyna wypowiedzenia jest obowiązkowa po stronie pracodawcy, gdy chodzi o umowę bezterminową. Pracownik takiego obowiązku nie ma.

• Pracownik może złożyć wypowiedzenie bez wskazywania powodu.
• Pracodawca musi wskazać przyczynę uzasadniającą wypowiedzenie i pouczyć o prawie odwołania do sądu pracy.
• Najważniejsze jest skuteczne doręczenie pisma, czyli taki moment, w którym druga strona mogła się z nim zapoznać.
• Jeżeli chodzi tylko o zmianę warunków pracy lub płacy, w grę wchodzi wypowiedzenie zmieniające, a nie rozwiązanie umowy wprost.

To ma znaczenie nie tylko dla pracodawców. Jeśli ktoś chce zakwestionować wypowiedzenie, brak uzasadnienia albo błędna forma pisma potrafią być pierwszą rzeczą, którą analizuje prawnik lub sąd pracy. Sam papier jednak nie zamyka tematu, bo przez cały okres wypowiedzenia nadal obowiązują konkretne prawa i obowiązki.

Co dzieje się w trakcie wypowiedzenia

Do ostatniego dnia umowa nadal trwa, więc pracownik pozostaje w stosunku pracy. To oznacza, że obowiązują standardowe zasady, ale pracodawca ma też kilka narzędzi, które ułatwiają domknięcie współpracy.

• Pracownik zwykle nadal świadczy pracę, chyba że pracodawca zwolni go z obowiązku świadczenia pracy.
• Za czas takiego zwolnienia pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia.
• Pracodawca może też zobowiązać pracownika do wykorzystania zaległego i bieżącego urlopu wypoczynkowego.
• Jeśli urlop nie zostanie wykorzystany, rozlicza się go ekwiwalentem pieniężnym.
• Sam okres wypowiedzenia wlicza się do stażu pracy, więc nie jest „martwym czasem”.

W praktyce to ważne zwłaszcza wtedy, gdy ktoś kończy pracę w szkole, przedszkolu albo innej placówce edukacyjnej i chce płynnie przejść do nowego miejsca. Dobrze zaplanowany urlop i właściwie ustalona data końcowa oszczędzają sporo nerwów po obu stronach. Nie zawsze jednak trzeba czekać do końca standardowego terminu.

Kiedy termin można skrócić albo pominąć

Najprościej mówiąc: są trzy różne drogi, których nie wolno ze sobą mylić. Czasem można zakończyć umowę szybciej, ale dzieje się to tylko wtedy, gdy prawo albo druga strona na to pozwala.

Do tego dochodzą jeszcze sytuacje szczególnej ochrony, na przykład ciąża czy ochrona przedemerytalna, w których zwykłe wypowiedzenie może być ograniczone albo wyłączone. To już jednak osobny obszar prawa pracy i nie warto zakładać z góry, że każdy termin da się skrócić „na prośbę”. Jeśli nie ma podstaw prawnych albo zgody drugiej strony, standardowy termin pozostaje w mocy. Zostaje więc najpraktyczniejsza część całej układanki: czego nie pomylić, żeby nie przesunąć daty odejścia przez jeden prosty błąd.

Najczęstsze błędy przy liczeniu i składaniu wypowiedzenia

• Liczenie 30 dni zamiast końca miesiąca - przy terminie miesięcznym data końcowa nie musi wypadać dokładnie po 30 dniach.
• Traktowanie 2 tygodni jak 14 dowolnych dni - w praktyce liczy się sobota jako dzień kończący termin.
• Sprawdzanie stażu w dniu wręczenia pisma zamiast w dniu rozwiązania umowy - to potrafi zmienić długość wypowiedzenia.
• Brak formy pisemnej - ustne wypowiedzenie jest słabym punktem, bo trudniej je obronić.
• Brak przyczyny w piśmie pracodawcy - przy umowie bezterminowej to bardzo ważny element formalny.
• Zapominanie o urlopie i ekwiwalencie - na koniec trzeba policzyć nie tylko datę zakończenia, ale też rozliczenie urlopu.

Najwięcej sporów nie bierze się z samego prawa, tylko z pośpiechu: ktoś źle policzył datę, ktoś źle odczytał staż, ktoś założył, że „jakoś to będzie”. Wypowiedzenie warto więc potraktować jak prostą listę kontrolną, a nie tylko podpis na kartce. I właśnie taka lista zamyka temat najlepiej.

Co sprawdzić przed złożeniem pisma

• Sprawdź staż u danego pracodawcy na dzień zakończenia umowy, nie tylko na dzień złożenia wypowiedzenia.
• Ustal dokładną datę końcową i zobacz, czy wypada w sobotę albo w ostatnim dniu miesiąca.
• Zweryfikuj, czy pismo jest podpisane i doręczone w sposób, który da się później udowodnić.
• Jeśli wypowiada pracodawca, upewnij się, że pojawiła się przyczyna i pouczenie o odwołaniu do sądu pracy.
• Jeśli zależy Ci na szybszym rozstaniu, sprawdź, czy nie lepsze będzie porozumienie stron.

Dobrze policzony termin to mniej sporów, łatwiejsze przekazanie obowiązków i spokojniejsze przejście do kolejnego etapu. W umowie bezterminowej właśnie detale decydują, czy rozstanie przebiegnie czysto, czy zamieni się w spór o jedną sobotę albo jeden dzień miesiąca.